5-сынып • Математика
Видеосабақты көріп, тақырыпты меңгеріп ал.
Құрамында әріппен белгіленген белгісіз саны бар теңдікті теңдеу деп атайды. Белгісіз сан көбінесе x әрпімен белгіленеді. Мысалы: x + 8 = 23, 5x = 40, x − 12 = 17 — теңдеулер.
Белгісіз санның теңдеуді тура санды теңдікке айналдыратын мәні теңдеудің түбірі деп аталады. Ал теңдеудің барлық түбірлерін табу теңдеуді шешу деп аталады. Мысалы, x + 8 = 23 теңдеуінің түбірі x = 15, себебі 15 + 8 = 23.
Теңдеу шешуде қолданылатын ережелер:
Белгісіз қосылғыш = қосынды − белгілі қосылғыш.
Белгісіз азайғыш = айырма + азайтқыш.
Белгісіз азайтқыш = азайғыш − айырма.
Белгісіз көбейткіш = көбейтінді : белгілі көбейткіш.
Белгісіз бөлінгіш = бөлінді · бөлгіш.
Белгісіз бөлгіш = бөлінгіш : бөлінді.
Мысалы, 6x = 54 теңдеуінде x — белгісіз көбейткіш. Оны табу үшін көбейтіндіні белгілі көбейткішке бөлеміз: x = 54 : 6 = 9. Ал x − 15 = 20 теңдеуінде x — белгісіз азайғыш. Сондықтан x = 20 + 15 = 35.
Күрделірек теңдеулерді шешкенде алдымен белгісіз саны бар өрнекті бір бүтін амалдың компоненті ретінде қарастырамыз. Мысалы, (x − 6) · 4 = 48. Алдымен x − 6 = 48 : 4 = 12, содан кейін x = 12 + 6 = 18.
Теңдеуді шешіп болғаннан кейін жауаптың дұрыстығын тексеру қажет. Ол үшін табылған мәнді теңдеудегі x-тің орнына қоямыз. Егер теңдіктің сол жағы мен оң жағы бірдей санға тең болса, теңдеу дұрыс шешілген.
Теңдеуді шешіп, x-тің мәнін енгіз.
🎯 10 тапсырманы орындап болдың ба?
Енді біліміңді тест арқылы тексер!
Әр сұрақтың бір ғана дұрыс жауабы бар. Барлық 10 сұраққа жауап бер.