← 5-сынып

11-сабақ. Формулалар. Формулалар бойынша есептеу

5-сынып • Математика

🎥 Видеосабақ

Видеосабақты көріп, тақырыпты меңгеріп ал.

📚 Тақырыптық анықтама

Математикада шамалардың арасындағы байланысты әріптер арқылы қысқаша жазуға болады. Осындай математикалық ережені формула деп атаймыз. Формуланың көмегімен белгілі шамалардың мәндерін қойып, белгісіз шаманы есептеуге болады.

Тік төртбұрыштың периметрі оның барлық қабырғаларының ұзындықтарының қосындысына тең. Егер ұзындығы a, ені b болса: P = 2(a + b). Ал квадраттың барлық қабырғалары тең болғандықтан, оның периметрінің формуласы: P = 4a.

Негізгі формулалар:

Тік төртбұрыштың периметрі: P = 2(a + b)
Квадраттың периметрі: P = 4a
Тік төртбұрыштың ауданы: S = ab
Квадраттың ауданы: S = a²

Қозғалыс есептерінде жүрген жол жылдамдық пен уақыттың көбейтіндісіне тең: s = v · t. Мұндағы s — жол, v — жылдамдық, t — уақыт. Осы формуладан жылдамдықты v = s : t, ал уақытты t = s : v формулалары арқылы табуға болады.

Заттың жалпы құнын табу үшін бір заттың бағасын оның санына көбейтеміз: C = a · n. Мұндағы C — жалпы құн, a — бір заттың бағасы, n — зат саны.

Тік бұрышты параллелепипедтің көлемі оның ұзындығы, ені және биіктігінің көбейтіндісіне тең: V = abc. Ал кубтың барлық қырлары тең болғандықтан, оның көлемі V = a³ формуласы арқылы есептеледі. Формула бойынша есептегенде барлық шамалар бірдей өлшем бірлігіне келтірілуі керек.

📝 10 тапсырма

Формуланы қолданып, жауабын енгізіп, «Тексеру» батырмасын бас.

1. Тік төртбұрыштың ұзындығы 9 см, ені 6 см. Периметрін тап.
2. Қабырғасы 8 см квадраттың периметрін тап.
3. Тік төртбұрыштың ұзындығы 12 см, ені 7 см. Ауданын тап.
4. Қабырғасы 11 см квадраттың ауданын тап.
5. Автокөлік 75 км/сағ жылдамдықпен 4 сағат жүрді. Жүрген жолын тап.
6. Турист 180 км жолды 3 сағатта жүріп өтті. Оның жылдамдығын тап.
7. Бір дәптердің бағасы 250 теңге. Осындай 6 дәптердің жалпы құнын тап.
8. Тік бұрышты параллелепипедтің ұзындығы 8 см, ені 5 см, биіктігі 4 см. Көлемін тап.
9. Қыры 6 см болатын кубтың көлемін тап.
10. Автобус 65 км/сағ жылдамдықпен 325 км жол жүрді. Жолға неше сағат жұмсады?
Нәтиже: 0 / 10

🎯 10 тапсырманы орындап болдың ба?

Енді біліміңді тест арқылы тексер!

✅ Формулалар. Формулалар бойынша есептеу — тест

Әр сұрақтың бір ғана дұрыс жауабы бар. Барлық 10 сұраққа жауап бер.

1. Тік төртбұрыштың периметрінің формуласы қайсы?

2. Қабырғасы 7 см квадраттың периметрін тап.

3. Тік төртбұрыштың ауданының формуласы қайсы?

4. Ұзындығы 10 см, ені 6 см тік төртбұрыштың ауданын тап.

5. Жолдың формуласы қайсы?

6. 80 км/сағ жылдамдықпен 3 сағат жүрген көлік неше км жол жүреді?

7. Заттың жалпы құнын табу формуласы қайсы?

8. Бір қалам 180 теңге тұрса, 5 қаламның құны қанша?

9. Тік бұрышты параллелепипедтің көлемінің формуласы қайсы?

10. Қыры 5 см кубтың көлемін тап.