14-сабақ — Жай сандар. Құрама сандар

🎥 Видеосабақ

Видеосабақты көріп, тақырыпты меңгеріп ал.

📚 Тақырыптық анықтама

Натурал сандарды олардың бөлгіштерінің санына қарай бірнеше топқа бөлуге болады. Егер натурал санның бөлгіштерін анықтасақ, оның жай сан немесе құрама сан екенін білуге болады. Мысалы, 7 санының бөлгіштері 1 және 7. Ал 12 санының бөлгіштері 1, 2, 3, 4, 6 және 12.

Жай сан деп тек 1-ге және өзіне ғана бөлінетін натурал санды айтады. Яғни жай санның дәл екі бөлгіші болады: 1 және сол санның өзі.

Мысалы, 2, 3, 5, 7, 11, 13, 17, 19, 23 сандары — жай сандар. 7 саны тек 1-ге және 7-ге бөлінеді, сондықтан оның екі ғана бөлгіші бар. 13 санының да бөлгіштері 1 және 13 болғандықтан, ол да жай сан болып табылады. 2 саны — ең кіші жай сан. Сонымен қатар 2 саны барлық жай сандардың ішіндегі жалғыз жұп жай сан.

Құрама сан деп екіден көп бөлгіші бар натурал санды айтады.

Мысалы, 6 санының бөлгіштері: 1, 2, 3, 6. Оның төрт бөлгіші бар, сондықтан 6 — құрама сан. 18 санының бөлгіштері: 1, 2, 3, 6, 9, 18. Демек, 18 де құрама сан. Сол сияқты 4, 8, 9, 10, 12, 14, 15, 16 сияқты сандар құрама сандарға жатады.

Жай санды анықтау үшін санның 1 мен өзінен басқа бөлгіші бар-жоғын тексеру жеткілікті. Мысалы, 29 саны 2-ге, 3-ке, 4-ке немесе 5-ке бөлінбейді. Оның бөлгіштері тек 1 және 29. Сондықтан 29 — жай сан. Ал 35 саны 5-ке және 7-ге бөлінеді. Оның бөлгіштері 1, 5, 7, 35. Сондықтан 35 — құрама сан.

1 санына ерекше назар аудару керек. 1 санының бір ғана бөлгіші бар — ол 1 санының өзі. Жай санның екі бөлгіші, ал құрама санның екіден көп бөлгіші болуы керек. Сондықтан 1 саны жай санға да, құрама санға да жатпайды.

Сонымен, натурал сандарды бөлгіштерінің санына қарай: 1 саны, жай сандар және құрама сандар деп үш топқа бөлуге болады. Жай сандар математикада өте маңызды. Кез келген құрама санды жай сандардың көбейтіндісі түрінде жазуға болады.

Есте сақта:

• 1 саны — жай сан да, құрама сан да емес;
• 2 — ең кіші жай сан және жалғыз жұп жай сан;
• жай санның дәл екі бөлгіші болады;
• құрама санның екіден көп бөлгіші болады;
• 2-ден үлкен барлық жұп сандар — құрама сандар.

📝 10 тапсырма

Әр есептің жауабын енгізіп, «Тексеру» батырмасын бас.

1. 17 санының неше бөлгіші бар?

2. 24 санының неше бөлгіші бар?

3. 20-дан кейінгі ең кіші жай санды жаз.

4. 1 мен 20 аралығында неше жай сан бар?

5. 35 санының неше бөлгіші бар?

6. Ең кіші құрама санды жаз.

7. 30 мен 40 сандарының арасындағы ең кіші жай санды жаз.

8. 49 санының неше бөлгіші бар?

9. 50-ден кіші ең үлкен жай санды жаз.

10. Айырмасы 2-ге тең 17 санынан кейінгі жай санды жаз.

Нәтиже: 0 / 10

🎯 10 тапсырманы орындап болдың ба?

Енді біліміңді тест арқылы тексер!

✅ Жай сандар. Құрама сандар — тест

Әр сұрақтың бір ғана дұрыс жауабы бар. Барлық 10 сұраққа жауап бер.

1. Қай сан жай сан?

A) 21 B) 23 C) 25

2. Қай сан құрама сан?

A) 13 B) 17 C) 27

3. Жай санның неше бөлгіші болады?

A) 1 B) 2 C) 3

4. 1 саны туралы дұрыс тұжырымды тап.

A) 1 — жай сан B) 1 — құрама сан C) 1 — жай санға да, құрама санға да жатпайды

5. Қай қатарда тек жай сандар берілген?

A) 3, 5, 7, 11 B) 2, 4, 5, 7 C) 7, 9, 11, 13

6. Ең кіші жай санды тап.

A) 1 B) 2 C) 3

7. 15 санының бөлгіштері қай қатарда дұрыс берілген?

A) 1, 3, 5, 15 B) 1, 5, 15 C) 1, 2, 3, 5, 15

8. Қай санның дәл үш бөлгіші бар?

A) 11 B) 25 C) 30

9. 40 пен 50 сандарының арасында неше жай сан бар?

A) 2 B) 3 C) 4

10. Қай жұп егіз жай сандар болып табылады?

A) 11 және 13 B) 13 және 16 C) 17 және 21

14-сабақ. Жай сандар. Құрама сандар