← 5-сынып

8-сабақ. Сандық өрнектер. Әріпті өрнектер

5-сынып • Математика

🎥 Видеосабақ

Видеосабақты көріп, тақырыпты меңгеріп ал.

📚 Тақырыптық анықтама

Сандардан, амал таңбаларынан және қажет болған жағдайда жақшалардан құралған жазу сандық өрнек деп аталады. Мысалы: 18 + 24, 96 : (37 − 29), 15 · 8 + 20 — сандық өрнектер. Сандық өрнектегі барлық амалдарды орындау нәтижесінде алынған сан өрнектің мәні деп аталады.

Мысалы:

96 : (37 − 29) = 96 : 8 = 12.

Демек, 12 — берілген сандық өрнектің мәні.

Құрамында сандармен бірге әріптер кездесетін өрнектер әріпті өрнектер деп аталады. Мысалы: a − b, 5a, 3(x + 2), m + n. Әріпті өрнектерде көбінесе латын әліпбиінің a, b, c, x, y, m, n сияқты кіші әріптері қолданылады.

Әріпті өрнектегі әріптің орнына сан қойылғанда, өрнек сандық өрнекке айналады. Мысалы, b + 12 · 4 өрнегіндегі b = 7 болса: 7 + 12 · 4 = 55. Мұндағы 55 саны — өрнектің берілген мәніндегі нәтижесі.

Әріпті өрнектегі әріптер айнымалылар деп аталады. Мысалы, 7x өрнегінде x — айнымалы. Ал әріппен көбейтіліп тұрған сан коэффициент деп аталады. Мысалы, 8x өрнегінде 8 — коэффициент. Егер коэффициент 1-ге тең болса, ол жазылмайды: 1a = a.

Көбейту таңбасы сан мен әріптің арасында немесе әріп пен жақшаның алдында көбінесе жазылмайды. Сондықтан 5 · a орнына 5a, ал 3 · (x + 2) орнына 3(x + 2) деп жазылады. Сандық және әріпті өрнектердің көмегімен есептердің шартын қысқаша математикалық түрде көрсетуге болады.

📝 10 тапсырма

Әр есептің жауабын енгізіп, «Тексеру» батырмасын бас.

1. 18 + 27 · 2 сандық өрнегінің мәнін тап.
2. 144 : (20 − 8) сандық өрнегінің мәнін тап.
3. (35 + 25) · 4 өрнегінің мәнін тап.
4. 240 : (18 + 12) өрнегінің мәнін тап.
5. 17 + a өрнегінің мәнін тап, мұндағы a = 23.
6. 5b + 12 өрнегінің мәнін тап, мұндағы b = 8.
7. 3(c − 4) өрнегінің мәнін тап, мұндағы c = 19.
8. 96 : x + 7 өрнегінің мәнін тап, мұндағы x = 12.
9. 4m − 3n өрнегінің мәнін тап, мұндағы m = 15, n = 8.
10. (2a + 5) · 3 өрнегінің мәнін тап, мұндағы a = 7.
Нәтиже: 0 / 10

🎯 10 тапсырманы орындап болдың ба?

Енді біліміңді тест арқылы тексер!

✅ Сандық өрнектер. Әріпті өрнектер — тест

Әр сұрақтың бір ғана дұрыс жауабы бар. Барлық 10 сұраққа жауап бер.

1. Қайсысы сандық өрнек?

2. Сандық өрнектегі барлық амалдарды орындағанда шыққан сан қалай аталады?

3. Қайсысы әріпті өрнек?

4. 9x өрнегіндегі коэффициентті тап.

5. 4a + 7 өрнегінің мәнін тап, мұндағы a = 6.

6. 3(x + 2) өрнегінің мәнін тап, мұндағы x = 5.

7. Әріпті өрнектегі мәні өзгеріп отыратын әріп қалай аталады?

8. b + 12 · 4 өрнегінің мәнін тап, мұндағы b = 4.

9. Алмұрттың 1 кг бағасы a теңге, ал алманың 1 кг бағасы b теңге. Алмұрт алмадан неше теңгеге қымбат екенін қай өрнек көрсетеді?

10. 5m өрнегінде 5 саны қалай аталады?